چينهشناسى سازندهاى رخنمون يافته در جزيره قشم
1 ـ سرى هرمز:
اين سرى در گنبد نمکى نمکدان رخنمون يافته (در جاى خود به مکانيسم جايگيرى گنبدهاى نمکى اشاره خواهد شد). از سال 1851 ميلادى تاکنون درباره اين سرى بحثهاى زياد شده و آنها را به سنهاى مختلف با بههمريختگى يا بدون بههمريختگى نسبت دادهاند (مجموعه مقالات سمپوزيوم دياپريسم با نگرشى ويژه به ايران دو جلد ـ 1369). پيلگريم معتقد است که اين سرى، مخصوصاً در استان هرمزگان، يک سرى نمکى در پايين و يک رديف رسوبى ـ آتشفشانى در بالاست که به چهار بخش قابل تقسيم است:
1 ـ سنگ نمک در پايين
2 ـ مجموعه قرمزى شامل مارن، انيدريت و سنگهاى ماگمايى اسيدى و بازيک همزمان و جوانتر (باعث گرانيتينراسيون متاسوماتيزم و دگرگونى در ميان آنها).
3 ـ آهکهاى سياهرنگ جلبکى
4 ـ در هر گنبد نمکى بستگى به همان گنبد دارد بيشتر ماسه سنگهاى قرمز خاکسترى و سبز رنگ با توفيتهاى ريزدانه سفيدرنگ، انيدريتهاى با ضخامت دسيمترى با سنگهاى آهکى به همان رنگ.
تريلوبيتهاى گزارش شده توسط ليز (less 1929) که توسط کينگ (king 1930) شناسايى شدهاند و نيز آکريتارکهاى شناسايى شده توسط قويدل (1369) در چاه دارنگ شماره 1 و شاه شيرين 1 سنسرى هرمز را کامبرين ميانى منسوب مىکند. بر اساس گزارشها و نقشههاى صمديان (1369، 1982) که سازندهاى ديگر موجود در جزيره و ويژگىهاى آنها عبارتند از:
2 ـ سازند ميشان:
اين سازند در هسته برخى از تاقديسهاى جزيره قشم (تاقديسهاى هلر، گورزين، سلخ و...) و نيز در قسمت کوچکى از ديوارهاى گنبد نمکى نمکدان قابل شناسايى است. بخش پى اين سازند آهک در روستاى گورى است که اين بخش در نزديکى گنبد نمکى نمکدان (از طرف تاقديس سلخ) پنهان بوده و به وسيله گمانهزنى ضخامت آن 100 متر برآورد شده است. سن سازند ميشان ميوسين پسين است.
3 ـ سازند آغاجارى:
اين سازند در ناحيه، تناوبى از لايههاى ماسه سنگ آهکى و مارن بوده و با سازند زرين آن همبرى عادى داشته و همبرى آن با نهشتههاى جوانتر ناپيوستگى زاويهدار است. سازند فوق، بدنه اصلى ساخت تکتونيکى جزيره قشم را به وجود آورده و در تمامى تاقديسهاى هلر، سوزا، گورزين، نقاشه، سلخ، باسعيدو و... برونزد اصلى را دارد.
در نواحى قشم و بندرعباس اين سازند داراى ناپيوستگىهاى مرکب بين سازندى بوده و پى لايههاى موجود در بين دو ناپيوستگى از يک لايه نازک کنگلومرايى تشکيل شده است. از نظر ديرينهشناسى، ريزسنگوارههاى روزنبران (فرامينيفرها) سن عمومى جوانترين لايههاى اين سازند را ميوسن پسين نشان مىدهد (James and wind, 1965) مطالعه چند نمونه از نانوپلانکتون بخش بالايى اين سازند در جزيره قشم (توسط خانم فاطمه هادوى) سن پليوسن پسين را به آنها مىدهد. سازندهاى محلى جزيره قشم (نامگذارى و شرح توسط صمديان 1369، 1982)
4 ـ آهک قشم:
نهشتههاى ساحلى فسيل شده بهصورت پادگانههاى دريايى که به حالت کلاهکى رسوبات کهنتر خود را پوشانده و در سمت ساحل عموماً پرتگاههاى دريايى بىشمارى را به وجود مىآورد. بهطور کلى آهک قشک يک آهک اليتى تخريبى و نسبتاً سفت است که داراى پوستههاى فسيلى فراوان و کمى مواد تخريبى حمل شده و سيمان کلسيتى است. در برخى نواحى نزديک به ساحل اين آهک تغيير رخساره داده و با آهکهاى ريفى جايگزين مىشود. واحد قشم با ضخامت ميانگين 5-4 متر به روى بخشهاى ساحلى تاقديسهاى جزيره قشم نشسته است. سنراديومترى به روش کربن 14، سنى در حدود 25 تا 40هزار سال پيش با ميانگين 25 تا 30هزار سال پيش را براى اين سازند به دست مىدهد.
5 ـ کنگلومراى دولاب
اين واحد از منشاء آبرفتى و به شکل رسوبات مخروطافکنه است. رسوبات آن، در جزيره قشم، تنها در روى تلاقى دماغههاى تاقديس سلخ و باسعيدو ديده مىشود که از يک کيلومترى شمال گنبد نمکى نمکدان شروع شده و به سمت شمال تا جنوب بلافصل روستاهاى دولاب و تمگس (در نزديکى تنگه خوران) ادامه دارد. بر اساس جايگاه چينهشناسى سن آن هولوسن پيشين در نظر گرفته شده است.
6 ـ ماسه سنگ سوزا
اين واحد منشاء دريايى داشته و در پارهاى از نقاط جزيره قشم با گسترش کم قابل مشاهده بوده و از ماسه سنگ آهکى شندار و ريگدار افقى همراه با سنگوارههاى بسيار ساخته شده است. اين واحد در پى کنگومرايى است و ضخامت آن 3 تا 4 متر و سن آن نيز به روش کربن 14 حدود چهار تا پنجهزار سال پيش تعيين شده است.
7 ـ رسوبات هولوسن پسين
برخى از نقاط ساحلى جزيره و نيز کل قسمت ميانى (از شمال تا جنوب جزيره) توسط اين رسوبات پوشيده شدهاند.
چهار نمونه از سواحل شمالى و جنوبى طبل و سواحل شمالى و جنوبى کانى از عمق 3 سانتىمترى خاک توسط وزارت کشاورزى در رابطه با مطالعات جامع احياء و توسعه کشاورزى و منابع طبيعى حوزههاى آبريز رودخانههاى کشور برداشت شده و در سازمان زمينشناسى کشور مورد مطالعه رسوبشناسى قرار گرفته است. نتيجهگيرى اينکه رسوب هيچکدام منشاء از رودخانه کل نداشته و به نظر مىرسد که کليه رسوبات از عمل تخريب حمل دريا و بازگشت حاصل از امواج به وجود آمدهاند. البته تعداد نمونههاى ارسالى براى اظهارنظر کافى نبوده و بررسى شرايط زمينشناسى و فيزيکوشيميايى حدفاصل هرمزگان و قشم اهميت زياد دارد.
علاوه بر مطالعات صمديان 1369 و 1982، رئيس و همکاران 1998 در مطالعاتشان 18 پادگانه دريايى جزيره قمش را تا ارتفاع 220 مترى شناسايى کردهاند که با روشهاى راديومترى از نهشتههاى صدفهاى دريايى و مرجانها آزمايش به عمل آمد که اغلب کريستاليزه بودند ولى نمونههاى زير ارتفاع 30 متر غيرکريستاليزه بوده و ميزان بالاآمدگى کلى را 2/0 ميلىمتر در سال و در نزديکى گنبدنمکى قشم، اين بالاآدگى سريعتر بوده و براى پريود زمانى 5 تا 6هزار سال قبل در حود 6 ميلىمتر در سال به دست آمد. البته اين اعداد تا حدودى با اندازهگيرىهاى قبلى اختلاف نشان مىدهد که بيشتر به علت روشهاى کار و کريستاليزاسيون و آلودگى فسيلها مىتواند باشد.
در مطالعه اخير که توسط پروسر و همکاران (Preusser et al. 2001) براى جزيره کيش منتشر شده است ميزان بالاآمدگى تا حداکثر 32 ميلىمتر در سال نيز تخمين زده شده است.
· تشکيل گنبدهاى نمکى: در تمام جزيرههاى چهارگانه (قشم، هرمز، لارک، هنگام) با گنبدهاى نمکى روبهرو هستيم و به غير از جزيره قشم پيدايش سه جزيره ديگر در ارتباط مستقيم با گنبدهاى نمکى است. بالا آمدن نمک را مىتوان تحتتأثير گرانش واژگون، رفتار ويسکوپلاستيکى آن، نيروهاى تکتونيکى وارده، و وجود نقاط ضعف در مسير صعود نمک در نظر گرفت.
به علت مطالعات بيشتر و وجود کانسار قابل توجه گل اخرا جزيره هرمز از اهميت خاصى در توصيف گنبدهاى نمکى برخوردار است. که از نظر کانىشناسى و سنگشناسى نيز براى مطالعه گنبدهاى نمکى راهنماى خوبى است. زمينشناسى گنبد نمکى جزيره هرمز توسط الياسى و همکاران، 1355 (توسط گروه زمينشناسى دانشگاه تربيت معلم) انجام گرفته است. در جزيره هرمز سنگهاى آذرين ريوليت، تراکيت، بازالتهاى تجزيه شده، دياباز و مينراليزاسيون کانىهاى حرارت بالا از قبيل پيروکسن، آمفيبول و اليژيست (پولکهاى نازک شش گوش با سطوح رمبوئدرى و بيناکوئيدى)، کوارتز و پيريت در حفرهها و شکستگىهاى سنگهاى آذرين قابل مشاهده است. همچنين در سنگهاى رسوبى قديمى اين جزيره کانىها درجازا نظير دولوميت، پيريت و کوارتز به وفور يافت مىشود.
يکى از کانسارهاى قابل توجه و مهم اين جزيره اخرا است که از طريق شستشوى سنگهاى آهندار توسط آبهاى نافذ و انتقال اکسيد آهن سه ظرفيتى به اعماق زمين حاصل شده است. ژيزمان اين کانسار بهصورت تودههاى بزرگ عدسى شکل است که در حد فاصل سنگهاى تبخيرى و برش هترروژن آهندار قرار گرفته است.
ويژگى بارز جزيره پديده فرسايش است که تپهها و کوههاى به شدت فرسايش يافته را به وجود آورده و مناطق مسطحى نيز که مواد آبرفتى را باد و باران به همراه آورده و رسوب داده است. در جاى جاى جزيره ديده مىشود.
در جزيره قشم گسترههاى وسيعى نزديک به دريا و نيز تپهها و کوههايى با ارتفاع حداکثر 400 متر وجود دارد. نزديک به يک سوم مساحت جزيره نسبتاً مسطح و بقيه کم و بيش پستى و بلندىهاى قابل دسترسى است.
· پستى و بلندىهاى: جزيره قشم از ناهموارىهاى آهکى تشکيل شده است.
ـ در جنوب و پشت شهر قشم (منتهىاليه شرق جزيره)، زمين به تدريج ارتفاع مىيابد و به تپههاى معروف به ”پرتگاه قشم“ ختم مىشود. بلندترين نقطه در پرتگاه قشم در 5 کيلومترى شهر قشم واقع شده و 170 متر ارتفاع دارد.
ـ ارتفاعات جزيره را غالباً تراسهايى تشکيل مىدهند که دامنههاى آنها شيب تند دارند و اغلب مضرس (داندانه داندانه)اند.
ـ بلندترين نقطه جزيره «کيش کوه» است با ارتفاع 397 متر که در 35 کيلومترى شرق باسعيدو واقع شده. از آنجا که اين کوه از نمک تشکيل شده، به همين دليل به کوه نمکدان نيز معروف است.
ـ در 3 کيلومترى شمال شهر سوزا قله سفيدرنگ و مخروطى شکلى وجود دارد به ارتفاع 135 متر.
ـ ”قله فينگر“ به ارتفاع 280 متر و کوه ”بيسکو“ به ارتفاع 294 متر در غرب کوهستان مخروطى شکل سوزا قرار گرفتهاند.
· واحدهاى زيست محيطى: جزيره قشم و جزاير اطراف آن به سه واحد زيستمحيطى عمده تقسيم شده، که عبارتند از:
الفـ مناطق خاکى: در مورد مناطق خاکى 7 واحد عمده شناسايى شدهاند:
1 ـ مناطق کوهستانى قشم شرقى
قسمت شرقى جزيره قشم مشخصاً از فلاتهاى کوهستانى است که توسط درهها و زمينهاى پست از يکديگر جدا شدهاند.
2 ـ مناطق کوهستانى قشم غربى
قسمت غربى جزيره را يک محدوده بزرگ کوهستانى تشکيل مىدهد. اين محدوده از دشت ديرستان در شرق به انتهاى غربى جزيره کشيده شده است که در بيش از نصف طول جزيره امتداد دارد.
قسمت عمده غرب جزيره قشم را محدوده کوهستانى اشغال نموده و تنها يک قسمت باريک از زمينهاى پست بين اين محدوده و دريا باقى گذاشته است.
3 ـ کوه گنبدنمکى
کوه نمکى ـ کوه نمکدان ـ در قسمت جنوب غربى جزيره، ويژگى عمده مجموعه کوهستانى غربى را تشکيل مىدهد. اين کوه که به شکل مخروط است تا ارتفاع 397 متر (قله کوه نمکدان) مىرسد. ساختار نمکى اين کوه از انباشته شدن صخرههاى آذرين با رسوبات تشکيل شده است. کوه گنبد نمکى، با بقاياى معادن نمک باستانى و چشمههاى آب شور، به خودى خود يک ”اثر تاريخى طبيعى ديدني“ با امکانات آموزشى و تفريحى را به وجود آورده است.
گزارشى از گنبد نمکى نمکدان (قشم)
جزيره قشم از طريق تنگه کلارنس Clarence يا خورخوران از سواحل ايرانى جدا شده است. مرتفعترين منطقه جزيره قشم، کيش کوه با ارتفاع 397 متر از کوه نمک تشکيل شده است که به کوه نمکدان نيز معروف است.
مشخصات زمينشناختى خليج فارس و جزيره قشم:
خليج فارس دريايى حاشيهاى (Marginal) است که توسط تنگه هرمز با اقيانوس هند ارتباط مىيابد. از نظر زمينشناسى ساختمانى، خليج فارس يک چاله تکتونيکى است که به اواخر پليوسن تا پليستوسن تشکيل شده و در نتيجه تداخل چينخوردگىهاى زاگرس و چينخوردگىهاى عربى شکل امروزى را پيدا کرده است. اغلب جزاير و تپه ماهورهاى زيردريايى نيز در اثر بالا آمدن گنبدهاى نمکى تشکيل شدهاند (مؤمنى، 1375).
بررسى وضعيت زمينشناسى ساختمانى و جنس زمينهاى تشکيلدهنده جزيره قشم نشان مىدهد اين جزيره تاقديس عظيمى است که محور آن منطبق بر محور طولى جزيره مىباشد و به آخرين حرکات چينخوردگى زاگرس مربوط است. در داخل جزيره چينخوردگىهاى درهمى وجود دارد که حاکى از حرکات تکتونيکى جوانتر است. عملکرد گسلهاى فعال با امتداد شمالى ـ جنوبى بالا آمدن تدريجى گنبد نمکى نمکدان و حضور پادگانههاى دريايى مؤيد اين نظر است (واشقانى، 1377)
چينهشناسى جزيره قشم
سازند هرمز قديمىترين سازند موجود در جزيره قشم است که در بخش غربى آن بهصورت گنبد نمکى نمکدان برونزد دارد.
سازند هرمز شامل رسوبات تبخيرى با ضخامت تقريبى هزار متر است که مابين پى سنگ و پوشش رسوبى زاگرس واقع است.
پى سنگ سازند ميشان ـ به نام آهک گورى ـ در گنبد نمکى نمکدان به ضخامت 30 متر برونزد دارد. اين بخش آهکى که کرم رنگ است از دور به شکل سنگهاى مقاوم ديده مىشود. سازند ميشان با داشتن فسيلهاى جانورى فراوان، ميوسن آغازين تا ميانى را دارد.
سازند آغاجارى نيز با داشتن بيشترين رخنمون در سطح جزيره از ماسه سنگهاى آهکدار به رنگ قهوهاى و خاکسترى، رگههاى گچ، مارنهاى قرمز و سيلتستون تشکيل شده است. سن سارند آغاجارى ميوسن فوقانى تا پليوسن است.
واحدهاى سنگى جديد شامل واحدهاى ماسه سنگى ويرستان، واحد آهکى قشم، واحد ماسه سنگى سوزا واحد کنگلومرايى دولاب و نهشتههاى عهد حاضر مىباشد.
گنبد نمکى نمکدان
گنبد نمکى نمکدان تنها گنبد نمکى در جزيره قشم است که از ميان دماغه جنوب، قديس سلخ و دماغه شمال غربى تاقديس باسعيدو بالا آمده است و در نقشه تقريباً دايرهاى شکل و به قطر 7×5/6 کيلومتر است. بام گنبد داراى توپوگرافى نامنظم است و ديواره آن بسيار پرشيب مىباشد.
گنبد نمکى نمکدان مشتمل از نمک و گچ، قطعات ناهمگن از آهک دولوميتى سياه رنگ و شيلهاى آهکى، آگلومراهاى آتشفشانى و گدازههاى ريولتى است. سنگهاى فراگير گنبد داراى لايههاى نازک هماتيتى است. در اين گنبد توده سرپانيتن سبزرنگ وجود دارد و در بام آن حدود 30 متر آهک دولوميتى ديده مىشود. (صمديان، 1369).
در بخش جنوبى گنبدنمکى نمکدان، غارهاى نمکى (Salt Caves) بسيار زيبا و شگفتانگيزى وجود دارد که ارتفاع آن تا 20 متر نيز اندازهگيرى شده است. سقف غار به وسيله قنديلهاى فراوانى پوشيده شده است که با گذشت زمان در اثر نفوذ آب تغيير تشکيل مىدهند.
غارهاى نمکى جزيره قشم طولانىترين غار در نوع خود هستند.
از ميان غارهاى نمکى زيبا و عجيب، آب زيرزمينى دائمى نيز جريان دارد که در تمام طول سال جارى است و در دامنه کوه بهصورت چشمه نمکى است که منظره بسيار زيبا و ديدنى را ايجاد مىکند.
برخاست گنبد نمکى نمکدان، که جنبشهاى آن از ميوسن پسين و پليوسن پيشين آغاز شده است، تحتتأثير نيروهاى حاصل از اختلاف چگالى نمک و سنگهاى دربرگيرنده بوده که حرکات تکتونيکى نيز شتاب آن را بيشتر نموده است.
حالت برشى بخش گورى وجود لايههاى کنگلومرايى با قلوههاى از گنبد نمکى نشانههايى از برخاست گنبد نمکى در حين رسوبگذارى سازند ميشان است.
سازند آغاجارى که بخش اعظم ديوارههاى گنبد را دربرمىگيرد، دگر شکلى يافته است.
جنبشهاى جوان گنبد نمکدان مربوط به 4هزار سال گذشته است که با افراشتگى واحد ماسه سنگى سوزا (در نزديکى گنبد نمکى نمکدان) به ميزان 5/3-3 ميلىمتر در هر سال مشخص مىشود. (صمديان، 1369)
4 ـ زمينهاى باير
در قسمت مرکزى جزيره، يک منطقه مشخص زمين باير وجود دارد که به آسانى قابل مشاهده است. شرايط اقليمى کاملاً خشک همراه با خاک و صخرههاى اعجابانگيزى اين منطقه، محيط را دشمن حيات ساخته است.
5 ـ مناطق عمده کشاورزى
دشت توريان مرکز کشاورزى جزيره است. منطقهاى در قسمت غربى جزيره، از طبل به بندر گورزين نيز از جمله مناطق کشاورزى قابل توجه جزيره را تشکيل مىدهد. به دليل بارندگى اندک و نامنظم و دماى زياد و ميزان بالاى تبخير، شرايط طبيعى قشم براى کشاورزى نامساعد است. منطقه تحت کشت و زرع جزيره تنها حدود 30 کيلومترمربع تخمين زده شده است، يعنى حدود 2 درصد کل مساحت جزيره.
6 ـ زمينهاى پست
جزيره قشم از جلگههاى مسطح با ارتفاع کم تشکيل شده که پوشيده از بازماندههاى آبرفتى نرم (آهک رس، ماسه و لجن) است. جابهجايى بازماندههاى آبرفتى توسط باد موجب افزايش اين مواد به ويژه لجن و ماسه مىشد. در جزيره، تودههاى شن ساحلى نيز وجود دارد. مهاجرت پرندگان ممکن است از طريق کريدور زمينهاى پست بر فراز دشت ديرستان انجام شود. پرندگان آبى، بهخصوص ممکن است توسط زمينهاى پست که بهطور فصلى از سيلاب پر مىشوند و اغلب در کرانههاى خليج ديرستان ديده مىشوند جلب شوند. در بازگشت پرندگان از آفريقا، اين نوع محل سکونت اولين توقفگاه طبيعى براى تغذيه و استراحت پرندگان پس از پرواز از فراز تنگه هرمز است.
7 ـ شورهزار
دشتهاى ساحى در منطقه جزر و مدى شامل مناطق وسيعى ”شورهزار“ با بقاياى حاصل از تبخير و بقاياى حاصل از جزر و مد و باد است. اين نوع دشتهاى بيشتر در غرب ناحيه جنگلى حرا ديده مىشوند.
بـ مناطق جزر و مدى: جزر و مدهاى جزيره بهطور عمده روزانه هستند. تفاوتهاى جزر و مد در طول کرانه شمالى جزيره قشم، به علت جزر و مدهاى باسعيدو و لافت، قابل توجه است. در طول کرانه جنوبى جزيره قشم، تفاوت جزر و مدى کمتر از جزر و مدهاى کرانه شمالى است.
در بيشتر ايام سال، در سواحل جزيره قشم يک جريان حرکت آب به طرف غرب نشان داده مىشود. ميزان اين جريان بهطور معمول کمتر از يک گروه دريايى است. جريان جزر و مدى در هر دو سوى ساحلى جزيره ظاهر مىشود و در قسمت شمالى تنگه خواران جريان جزر و مدى تا 2/2 گره درياى اندازهگيرى شده است.
جـ محيط دريايى: در قسمت شمالى جزيره قشم امواج عموماً کوتاه بوده و به وسيله باد توليد مىشوند. در محيط دريايى جزيره قشم حدود 11 گونه خرچنگ وجود دارد.
يک بستر پرورش ميگو نيز در قسمت شرقى تنگه خواران قرار دارد.
آبهاى ساحلى جزيره قشم از ماهى غنى است. ماهيگيرى از مشاغل مهم است و در دريا بهصورت باز و يا کاربرد تورهاى ثابت متداول است.
لاکپشت سبز در آبهاى جزيره هنگام و لارک و همچنين در تنگه خواران در شرق لافت وجود دارد. ساحل شنى در شرق روستاى کانى و همچنين در ساحل شيبدراز محلهاى مهم براى اين گونه لاکپشتهاى دريايى است.
دلفين بينى بطرى هم از عمده پستانداران منطقه است در حالىکه وال سفيد (نهنگ) کمتر ديده شده است.
در بخش مربوط به حيات جانورى جزيره قشم، به تفصيل در اين باره سخن خواهد رفت.
· ميزان عمق آب در اطراف جزيره: اگر سواحل جزيرهى قشم را به دو نوار شمالى و جنوبى تقسيم کنيم ميزان عمق آب در نوار شمالى در امتداد سواحل ايران که تنگه خواران را در برمىگيرد نسبت به ميزان عمق آب در نوار جنوبى کمتر است. در نوار شمالى از دماغه باسعيدو به سمت شرق تا روستاى گوران ميزان عمق آب 2 تا 8 متر است که اين عمق بيشترين گسترش را دارد. در برخى از نقاط عمق آب به 10 تا 14 متر نيز مىرسد که البته گسترش اين عمق محدود است.
از گوران تا بندر لافت که جنگلهاى حرا گسترش دارند عمق آب بين 5 تا 9 متر است که بهطور پراکنده در برخى از نقاط عمق 10 تا 12 متر نيز به چشم مىخورد. از دماغه لافت تا شهر قشم بيشترين گسترش را عمق 10 تا 12 متر دارد و در بعضى نقاط عمق آب به 22 تا 23 متر نيز مىرسد.
عميقترين بخش در نوار شمالى جزيره تنگه خواران، بين دماغه لافت و آبادى پل است که عمق آب تا 29 متر مىرسد. در نوار ساحلى جنوبى جزيره عمق آب از غرب به شرق افزايش مىيابد، تا روستاى صلخ عمق 3 تا 5 متر گسترش دارد، تنها در يک نقطه در منتهىاليه غربى جزيره عمق آب به 11 متر مىرسد. در سواحل کنارى صلخ عمق تا 5 متر و هرچه از ساحل دور شويم عمق آب افزايش يافته و تا حدود 23 متر مىرسد. از صلخ تا شيب دراز که خليج ديرستان و تنگه هنگام را دربرمىگيرد عمق آب 3 تا 8 متر است، تنها در قسمتى از تنگه هنگام عمق به 16 متر مىرسد. از سواحل شيب دراز به سمت شرق تا سواحل شهر قشم که آب بيشترين عمق را در اين بخش از جزيره دارد، عمق آب به 45 تا 51 متر مىرسد. (نقشه شماره 13)
· عميقترين نقطه اطراف جزيره: در نوار شمالى جزيره قشم که تنگه خواران را در برمىگيرد عميقترين بخش بين دماغه لافت و بندر پل است که عمق آب به 29 متر مىرسد. در نوار ساحل جنوبى جزيره از سواحل شيب دراز به سمت شرق تا سواحل شهر قشم آب بيشترين عمق را دارد، عمق آب در اين بخش به 45 تا 51 متر است.
qeshm
